Zelfbevrijders

Gaandeweg dacht ik: wie van complex trauma wil helen, moet wel een trauma-expert zijn. Of beter gezegd: als je wilt helen van complex trauma, moet je je eigen trauma-expert worden. Maar de laatste tijd besef ik steeds vaker dat kennis over trauma alleen niet zoveel uithaalt. En dat begrip van wat je is overkomen en hoe dat in je doorwerkt, ook niet voldoende is. 

Ik voel en zie met terugwerkende kracht dat helen óók of misschien wel bovenal een bewustwordingsproces is, een ontwikkelpad naar worden wie je eigenlijk bent en al die tijd al was. En dat het om dat pad te kunnen én blijven bewandelen bijna noodzakelijk is om verhalen te horen van mensen die je voor gaan.

Complex trauma, zeker als het in de vroege kindertijd is ontstaan, zit vaak zó diep ingeweven in je gedrag, gedachten, emoties en zelfbeeld. Alsof het een kluwen wol is, die je al die tijd dat jij je ontwikkelde heeft omwikkeld, en daarmee je groei – of het uitblijven ervan – heeft bepaald. Vaak ontstond er scheefgroei; op sommige gebieden stagneerde je ontwikkeling, op andere gebieden vond er juist uitzonderlijke groei plaats. Dat laatste noemen we meestal coping, in een andere context kan het evengoed talent zijn.

De traumadraden – geef ze in gedachten maar eens een kleur – zijn met je vergroeid geraakt. Soms zitten ze letterlijk vast in je huid, voelen ze als een strakke band rond je hoofd. Ze benemen je de adem, zorgen ervoor dat je nooit echt stevig op je benen staat of zijn de veroorzaker van die constante, doffe misselijkheid in je buik.

Sommige van de draden zijn ontstaan door gebeurtenissen in je kindertijd. Andere kwamen er in je volwassenheid bij, vaak omdat ze konden aanhaken op de al aanwezige draden. En dan zijn er – misschien kwamen die wel als eerste – de familiedraden. Het intergenerationele kluwen, de aangehechte traumadraden, waar op de een of andere manier altijd het meest fijngevoelige kind van een familie in verstrikt raakt.

Ont-wikkel dat maar eens. Al die verschillende en met elkaar verweven draden, met ieder hun eigen afkomst en aanhechtingspatroon. Dat vraagt in de eerste plaats om aanwezig te kunnen zijn bij wat er is. Om onderscheidingsvermogen. En, om een hele, hele, hele lange adem. Want het ont-wikkelen van traumadraden is zeker bij complex trauma een pijnlijk en vaak langdurig proces. Er is liefde nodig, goede begeleiding en zachtmoedig geduld.

En dat, is een anticlimax, in een tijd waarin alles snel snel moet. Waarin je in een x aantal sessies wel geheeld moet zijn, omdat het protocol het nu eenmaal voorschrijft en de vergoeding stopt. We leven in een tijd waarin je te horen krijgt dat je bent ‘uitbehandeld’ als een of meerdere therapieën (nog!) niet aanslaan, en je ondertussen op social media leest over instant heling na een paar EMDR-sessies of een ayahuasca-retreat.

Maar helen van complex trauma is een traag proces en staat daarmee haaks op de tijdgeest. Dat maakt het ont-wikkelen van traumadraden er allesbehalve gemakkelijker op. Goede en langdurige zorg blijft voor veel mensen uit. En misschien wel het ergste is dat zelftwijfel voortdurend op de loer ligt door de expliciete en impliciete boodschap dat als je niet snel genoeg heelt er wel iets grondig mis moet zijn met jou.

Die zelftwijfel, die toch al vaak aanwezig is bij mensen met complex trauma, kan alle hoop op heling langzaam doen wegvagen. Het kan je er als een sluipmoordenaar van overtuigen dat er voor jou geen plek is in de maatschappij. Het isoleert. En het enige denkbare medicijn daartegen is verbinding. We hebben nog veel meer realistische verhalen nodig over wat het betekent om te leven met traumadraden en hoe het werkelijk is om je daarvan te bevrijden. Stap-voor-stap, vaak over periodes van jaren, met veel vallen en opstaan. 

Ja, ieders reis is uniek; door aanleg en door wat je hebt meegemaakt. Maar er zijn ook piketpalen geslagen door de mensen die je voor gaan. Doorleefde wetmatigheden over trauma en heling die je de weg kunnen wijzen en houvast bieden. De mensen die je voor gaan beschikken over ervaringskennis. Zij hebben voorbij tekstboeken doorleefd wat het betekent om dóór het donker te gaan en je essentie, je ware Zelf dat omwikkeld is geraakt door traumadraden, maar nooit – hoor je dat? nooit! –  is aangetast, te bevrijden.

Heling is mogelijk. Sluit je aan bij de Zelfbevrijders op het lange slingerpad. En neem je plek in, door op je eigen manier het pad een beetje te verlichten voor de persoon die er na je komt, zoals de persoon vòòr je dat doet voor jou.