Als ik ergens de woordcombinaties ‘trauma’, ‘chronisch’, ‘te complex’ en ‘uitbehandeld’ zie, reageer ik zo’n beetje als een stier op een rode lap. Voor mijn omgeving is het instant effect dat die woorden op mij hebben bijna grappig. En ja, dat snap ik. Tegelijkertijd is het voor mij een zaak van leven en dood.

Want dat is het in de kern als je tegen mensen met complexe traumaklachten, die vaak jarenlang de dagen van strijd aaneenrijgen, zegt dat het nooit anders zal worden. Dat je maar moet leren leven met lijden, met herbelevingen en flashbacks. Dat jij te complex bent. Dat er duidelijk iets aan jou mankeert waardoor behandelingen niet passend zijn of ooit zouden kunnen werken. In plaats van dat eerlijk gezegd wordt: de behandelingen die ik je op dit moment kan bieden, zijn ontoereikend voor de impact van wat jou is overkomen.

Als dat laatste – wat de waarheid is – gezegd zou worden, is er altijd nog hoop. Want dat een x aantal behandelaren of experts jou niet kan helpen, zegt niets over jouw uiteindelijke kans op heling. Soms, vergeef me het cliché, is het daadwerkelijk zoeken naar de juiste behandelaar als een speld in een hooiberg. En soms, maar dat is vaak pas achteraf te begrijpen, was je er zelf eerder nog niet klaar voor om het diepere helingswerk te doen, bijvoorbeeld omdat je systeem eerst meer stabilisatie nodig had.

Zelf heb ik er na het ontstaan van traumaklachten zo’n twintig jaar over gedaan om passende hulp te vinden. Grotendeels had dat er mee te maken dat ik traumatische gebeurtenissen had verdrongen. Er was ook veel opgestapeld trauma, wat de weg versperde en eerst om aandacht vroeg. En tot slot waren er de behandelaren die het (onbewust) niet met mij aandurfden. Dan was er op vrijdag plek en op maandag toch niet. Of werd er na een paar sessies gezegd dat we klaar waren, terwijl ik voelde dat we juist op dat punt in de buurt kwamen van waar het eigenlijk omging.

Twintig jaar is lang, en klinkt misschien uitzonderlijk. Helaas is dat het niet. Ik ken genoeg andere verhalen van mensen die last hadden of hebben van complex trauma en voor wie het zeker minstens tien, twintig, dertig jaar of langer duurde voordat ze goede, afgestemde hulp vonden en hun traumaklachten afnamen of verdwenen.

Geloof het daarom niet, is mijn boodschap, als een bericht van de andere kant waar heling echt mogelijk is na jaren. Geloof het niet als je een chronische diagnose krijgt. Want werkelijk, hoe kan iemand het ooit voorspellen of jouw traumaklachten nooit zullen afnemen? Noemt iemand je ‘uitbehandeld’, zeg of denk dan: ‘Blijkbaar ben jij uitbehandeld met mij’. En neem het nooit als waarheid aan als iemand je als ‘een te complex geval’ bestempeld. Geen mens is een complex geval, er bestaan alleen beperkte visies. 

Een van mijn lievelingsschrijvers Hella Haasse schreef ooit: ‘De waarheid zet uit naarmate wij zelf groeien. Nooit achterhalen wij haar.’ Voor mij geldt dat evengoed voor heling. Tot een paar jaar geleden had ik nooit voor mogelijk kunnen houden hoe ik me nu voel – dat het überhaupt mogelijk was dat het leven ook zó kan zijn. Maar wat ik wel had, was het geloof dat het op een dag goed zou komen.

Nu ik eenmaal op het helingspad zit, is het alsof ik telkens in de richting van de zon naar de horizon reis. Laag na laag, leg ik die weg af. En telkens als er nieuwe integratie plaatsvindt, verruimt mijn bewustzijn zich. Ik groei en daarmee breiden de mogelijkheden tot heling zich opnieuw uit. 

De horizon bereik je nooit; heling kent geen eindpunt. Maar om te helen moeten we ons wèl in die richting bewegen. En om überhaupt op pad te gaan, heb je geloof en hoop nodig. Geloof dat er daadwerkelijk niets mis is met jou. En hoop dat heling ondanks alles mogelijk is. Reageer daarom vooral als een stier op een rode lap als iemand zegt dat het anders zit, want het gaat om niets minder dan jouw leven.