Minder structuur, meer prikkels, sociale druk om te genieten of spanning door verblijven op onbekende plekken. Voor mensen met traumaklachten kan de zomer een lastige periode zijn. Dit bleek onder andere uit ons recente panelonderzoek. Wat kun je doen als je dat herkent? In dit artikel zetten we zes praktische – en soms misschien een beetje onverwachte –Â tips op een rij.
‘De zomer zelf roept spanning doordat oude herinneringen worden geactiveerd.’
Tip: Roep de winter op
Het klinkt misschien een beetje raar, maar als de zomer herinneringen en gevoelens oproept die spanning geven, kan het fijn zijn om bewust associaties op te zoeken die juist minder met de zomer te maken hebben. Een grote tegenpool is natuurlijk de winter. Maar misschien houd jij veel meer van de herfst of de lente.
Ga eens op zoek naar geuren, smaken, geluiden of beelden die jij associeert met een ander seizoen en die een prettig gevoel bij je oproepen. Dat kan een kop thee zijn die je normaal alleen in de winter drinkt, de geur van kaneel, het geluid van regen of muziek waar voor jou een hele andere tijd van het jaar aan verbonden is.
Ook foto’s, een outfit, voorwerpen of andere spullen kunnen helpen om andere associaties op te roepen. Je kunt bijvoorbeeld een doos maken met dingen die jou herinneren aan momenten, plekken of periodes waarin je je fijn voelde. Of kijk eens een film of serie die zich afspeelt in de sneeuw, de herfst of tijdens een eindeloze regenbui.
Zomerse prikkels kunnen associaties en herinneringen activeren. Je kunt ook bewust proberen om andere associaties, herinneringen en gevoelens op te roepen. Roep dus gerust midden in juli of augustus even de winter op!
‘De zomervakantie is een moeilijke periode waarin veel stilvalt en er te veel tijd is om na te denken.’
Tip: Pieker wel
Kon het maar: je hoofd simpelweg stilzetten. Een eindeloze gedachtestroom kan je het gevoel geven dat je er helemaal aan overgeleverd bent. Dat kost ontzettend veel energie. Het idee dat je tijdens de vakantie veel meer tijd hebt en vooral nÃét moet piekeren, kan dan alleen maar meer druk geven. Daarom deze tip voor de zomer: laat je piekergedachten toe! Maar probeer ze wel te begrenzen.
Kies een plek waar je bewust ruimte maakt voor alles wat er door je hoofd gaat. Het kan helpen als deze plek losstaat van andere activiteiten in je dag, want anders kom je deze plek iedere keer tegen. Maak deze plek ook niet te comfortabel of te prettig; het is niet de bedoeling om er lang te blijven zitten. Misschien schrijf je je gedachten op, maak je een mindmap of teken je wat er in je hoofd gebeurt. Spreek vervolgens met jezelf af hoeveel tijd je hiervoor neemt en wanneer je weer stopt. Houd je aan maximaal twee piekermomenten van tien minuten per dag.
Word je op een ander moment overvallen door piekergedachten? Probeer deze dan op te merken en jezelf eraan te herinneren dat je er later ruimte voor zult maken. Niet: deze gedachten mogen er niet zijn. Wel: nu even niet, straks pak ik mijn moment.Â
Het parkeren van gedachten vraagt oefening en hoeft niet meteen te lukken. Soms helpt het om aan iets fijns te denken of een prettig beeld in je hoofd te nemen; je kunt namelijk niet aan twee dingen tegelijk denken. Of misschien helpt het jou om de piekergedachten met je ademhaling weg te blazen.
Je hoeft het piekeren dus niet de hele zomer te voorkomen. Wie weet helpt het juist om er bewust wat tijd voor vrij te maken. Misschien ervaar je daardoor meer regie en merk je dat de piekergedachten niet meer de hele dag de boventoon voeren.
‘Zomeractiviteiten zorgen voor overprikkeling.’
Tip: Ga preventief ontprikkelen
Als je op vakantie gaat terwijl je traumaklachten hebt, ben je mogelijk allang gewend om bewuste keuzes te maken in activiteiten die je wel en niet aangaat. Je weet misschien al dat het soms jammer is als je iets niet kunt doen. Tegelijkertijd kan het fijn zijn om te merken dat je minder overprikkeld of ontregeld raakt als je bepaalde dingen laat. Soms heb je dat volledig geaccepteerd en soms kun je er alsnog flink van balen. Dat hoort er allemaal bij en je bent daarin zeker niet de enige.
Waarschijnlijk weet je ook al of je schakeltijd nodig hebt tussen activiteiten of tijd nodig hebt om te ontprikkelen en bij te komen. Maar wist je dat het ook helpend kan zijn om al vóór een activiteit bewust te ontprikkelen?
Hoe je dat doet, verschilt per persoon. Sommige mensen zullen zeggen: ga vijftien minuten liggen en doe helemaal niets. Er wordt dan zo min mogelijk van je lichaam en brein gevraagd. Andere mensen houden van yoga of meditatie.
Er zijn echter ook mensen die alleen al bij het idee daarvan totaal in de stress raken. Minder prikkels betekent namelijk niet voor iedereen automatisch meer rust. Als de buitenwereld stil wordt, kunnen gedachten, herinneringen of andere interne prikkels juist meer ruimte krijgen. Voor sommige mensen werkt het daarom beter om te bewegen, muziek te luisteren, te puzzelen, te gamen of juist een ingewikkelde denkpuzzel op te lossen.
Ontprikkelen hoeft dus niet te betekenen dat je niets doet. Ga op zoek naar wat jouw lichaam en brein helpt om minder hard te hoeven werken. En probeer dat eens vóórdat je aan een activiteit begint. Het kan in de zomervakantie bovendien net even anders voor je werken dan in andere weken. Geef jezelf de tijd om te ontdekken en te oefenen.
‘Verblijven op onbekende plekken zorgt voor gevoelens van onveiligheid.’
Tip: Maak de omgeving voorspelbaarder
Een onbekende omgeving kan leuk en avontuurlijk zijn. Tegelijkertijd vraagt een nieuwe plek veel van je lichaam en brein. Misschien zie je daarom op tegen een dagje weg, een activiteit of de vakantie zelf. Het kan er zelfs voor zorgen dat je je afvraagt of je überhaupt nog iets wilt ondernemen, veel spanning ervaart of je afvraagt of je het straks wel leuk gaat vinden.Â
Eenmaal ergens aangekomen komen er misschien vragen op als: Waar ben ik nu? Wie zijn hier? Waar kan ik naartoe? Welke geluiden hoor ik? Wat gebeurt er als ik weg wil? Waar kan ik dan heen? Als je voortdurend alert bent op mogelijke onveiligheid, kan een onbekende omgeving extra spanning geven. Het kan helpen om een nieuwe plek vooraf alvast iets minder onbekend te maken.
Dat kun je doen door vooraf foto’s te bekijken van de plek waar je naartoe gaat en de omgeving alvast online te verkennen via Google Maps. Kijk bijvoorbeeld waar de toiletten zijn, waar je even tot rust kunt komen of waar je naartoe kunt als je overprikkeld of ontregeld raakt. Ga je op vakantie? Dan kan het daarnaast prettig zijn om alvast te weten waar de supermarkt, apotheek of huisarts zijn. Je zou ook met je reisgenoten kunnen bespreken hoe zij je kunnen helpen als je spanning oploopt of even rust nodig hebt.
Het kan ook helpen om iets vertrouwds van huis mee te nemen. Denk aan je eigen kussen of dekentje, een foto, je favoriete mok of iets anders wat voor jou vertrouwd voelt.
Neem bij aankomst eerst even de tijd om rustig rond te kijken. Waar zijn de uitgangen en de toiletten? En waar zou je naartoe kunnen gaan als je je even wilt terugtrekken op een rustige plek? Ben je op vakantie? Kijk dan ook even hoe je terugloopt naar je tent, camper of hotelkamer.Â
Het is belangrijk dat je deze tips niet uitvoert vanuit het idee dat je je angst laat overheersen of wilt controleren door voortdurend alle mogelijke risico’s uit te sluiten. Waar het om gaat, is dat je de voor jou onbekende omgeving iets voorspelbaarder maakt voor jezelf. Die voorspelbaarheid kan ruimte maken voor rust én avontuur. Misschien durf je juist iets nieuws te doen als niet álles nieuw hoeft te zijn.
‘Een vakantie moet gezellig zijn, maar ik ben niet altijd gezellig.’
Tip: Neem vakantie van het idee vakantie
Het beeld dat een vakantie alleen maar gezellig is, is een illusie. Bovendien is geen enkel mens altijd gezellig, ook niet in de vakantie. Dus waarom zou jij dat wel moeten zijn? Je kunt momenten op een dag, in de week of zelfs een hele dag plannen waarop je jezelf gunt om vakantie te nemen van het idee van vakantie. En hoe je dat voor jezelf invult? Dat bepaal je natuurlijk zelf.
Maak bewust ruimte voor je gevoelens. Je mag er tijd voor nemen om verdrietig, boos of misschien somber te zijn als dat is wat je voelt. Rouwen hoort er soms ook bij; misschien voor sommigen wel juist in de zomervakantie. Wellicht betekent dit dat je bewust een ochtend wat later uit bed komt of gewoon even helemaal niets van jezelf hoeft. Of dat je je juist uitleeft in de sportschool of je woede eruit laat door te schreeuwen op een verlaten stukje strand.
Emoties waar je geen ruimte voor maakt, kunnen zich juist meer op de voorgrond dringen. Dus: doe vooral op momenten even niet gezellig. Als je je anders voordoet dan je je voelt, kost dat namelijk heel veel energie. Energie die je daarna misschien juist weer kunt gebruiken om wél iets fijns te doen of van een moment te genieten. Het is hierbij fijn als je de mensen om je heen een beetje kunt meenemen in hoe het met je is en wat je nodig hebt. Dat draagt bij aan begrip en verbinding.Â
‘Ik ben bang om juist in de zomervakantie te ontregelen.’
Tip: Zie ontregeling niet als mislukking
Hoe goed je je ook voorbereidt, de kans is aanwezig dat je in de vakantie toch een keer ontregelt. Dat is niet fijn. Tegelijkertijd betekent het niet dat je vakantie is mislukt. En ook niet dat je hebt gefaald. Misschien leg je jezelf ongemerkt veel druk op doordat je denkt dat een vakantie alleen maar ontspannen hoort te zijn. Dat je vooral moet genieten. Die verwachting kan ervoor zorgen dat ieder ingewikkeld moment voelt als een bevestiging dat het niet lukt.
Misschien helpt het om ontregeling niet direct te zien als iets wat onmiddellijk moet verdwijnen. Niet omdat het prettig is of omdat je het maar moet accepteren, maar omdat je naast de ontregeling niet óók nog hoeft te vechten tegen het feit dat je ontregeld bent. En vergeet niet: ontregeling kost energie. Gun jezelf daarom ook de tijd om weer bij te komen. Misschien is dat wel juist waar de vakantie óók voor bedoeld is.
Je kunt een lijstje maken van de dingen die jou helpen als je ontregeld raakt. Misschien is dat een wandeling maken, iemand bellen, schrijven, je hond aaien, muziek luisteren of jezelf eraan herinneren dat deze spanning ook weer voorbijgaat. Hang het lijstje op een plek waar je het regelmatig ziet of spreek het in als reminder op je telefoon. Niet omdat je daarmee ontregeling voorkomt, maar omdat het je eraan herinnert dat je al eerder manieren hebt gevonden om jezelf te reguleren en weer tot rust te komen
De zomer op jouw manier
Misschien werkt niet iedere tip voor jou. Dat hoeft ook niet. Probeer vooral uit wat bij jou past en geef jezelf de tijd om te ontdekken wat jou deze zomer kan ondersteunen. En misschien is dat wel de belangrijkste tip: de zomervakantie hoeft er niet uit te zien zoals een zomervakantie er volgens jou, of misschien volgens anderen, uit zou moeten zien. Je mag het inrichten en beleven op jouw manier.
Traumanet Panelonderzoek
Bekijk de resultaten van ons onderzoek naar trauma, heling en de zomervakantie waarin 174 mensen met traumaklachten hun ervaringen deelden.
