Veel hulpverleners gaan in de zomer op vakantie. Ook lotgenotengroepen of andere vormen van ondersteuning liggen soms stil. Als je traumaklachten hebt, kan dit lastig zijn. Juist in een periode waarin klachten soms kunnen toenemen, valt therapie of ondersteuning weg. Maar, zou de onderbreking van hulpverlening je ook onverwacht iets positiefs kunnen opleveren? Psycholoog en traumatherapeut Narda Miedema ziet in haar praktijk dat een therapie-onderbreking vaak een waardevol moment van reflectie en verwerking is, en kan bijdragen aan meer zelfvertrouwen en verbinding. 

Als je traumaklachten hebt, kan de zomervakantie extra belastend zijn. Je sociale netwerk is misschien minder beschikbaar en voor sommige mensen betekent de zomer ook een confrontatie met personen en plaatsen die bij het trauma betrokken zijn. En wat als dit nu juist samengaat met de onderbreking van therapie of behandeling omdat je hulpverlener op vakantie is? 

In mijn praktijk zie ik dat mensen met traumaklachten heel verschillend omgaan met therapie-onderbreking. Dat is natuurlijk logisch, want iedereen is anders en kan zich op een ander punt in de behandeling bevinden. Sommige mensen raken direct wat onrustig, anderen ervaren de aankondiging van de therapie-onderbreking juist als zeer welkom.

Wat iemands gevoelens en gedachten ook zijn, het allerbelangrijkste is dat je als cliënt open met je therapeut of behandelaar kunt bespreken hoe jij een aankomende therapie-onderbreking ervaart. Al je ervaringen en gedachten zijn welkom en moeten serieus worden genomen.  Met name de angst voor het verliezen van een gevoel van verbinding kan opkomen. Dit is een hele normale reactie, zeker als er traumaklachten spelen. Het is belangrijk om hierover te praten, dat is helpend voor het therapeutische proces en kan vaak een lerende of reparerende ervaring zijn.

Wanneer je de aankomende therapie-onderbreking samen bespreekt, is het de taak van de hulpverlener om jou duidelijkheid en transparantie te geven.  Als cliënt wil je weten of iemand anders de therapie of behandeling tijdelijk overneemt en of jouw hulpverlener bereikbaar is tijdens de vakantie en zo ja, op welke manier. Ook is het fijn om vooraf te weten wat jij tijdens de therapie-onderbreking kunt doen om jouw proces voort te zetten, welke oefeningen of activiteiten voor regulatie je kunt inzetten en wanneer jullie elkaar weer zullen spreken.  

Pas als aan deze voorwaarden is voldaan, kan een therapie-onderbreking óók een therapievakantie zijn. Een meer positieve ervaring, die kan bijdragen aan herstel, hoop en veerkracht. Door een therapie-onderbreking alleen al te reframen als een therapievakantie krijgt jouw brein ruimte om de switch te maken van iets wat je overkomt naar iets wat je zelf in de hand hebt. De focus verschuift van het ontbreken van hulpverlening (een ervaren tekort) naar de vraag wat een therapievakantie je zou kunnen brengen (een ervaring van groei).

In de praktijk zie ik dat een therapievakantie – voor veel mensen vaak ook onverwachts – de volgende dingen kan opleveren:

1. Een waardevol moment van verwerking en zelfreflectie

Traumatherapie is intensief, want er veranderen ongelooflijk veel processen in jouw brein, lichaam en hart (gevoel). Wanneer er veranderingen plaatsvinden, heb je ook herstel- en verwerkingstijd nodig. In de praktijk zie ik dat traumatherapie in de week na de sessie intensief doorwerkt, maar ook in de maanden erna blijft verwerking doorgaan. Een geplande therapievakantie geeft tijd en ruimte om verwerking te laten plaatsvinden en jouw brein, lichaam en hart de mogelijkheid te geven om nieuwe plekken en nieuwe manieren te vinden om herinneringen op te slaan. Tegelijkertijd kun je ook verder blijven oefenen met nieuw gedrag. Hierdoor slijten gedragspatronen meer in en kun je nieuwe inzichten verstevigen en bestendigen. Op die manier is er vaak ook meer ruimte voor het ontwikkelen van een gevoel van stabiliteit.

Ook heb je tijdens een therapievakantie de mogelijkheid om met meer afstand naar het proces te kijken waar jij gedurende de therapie of behandeling doorheen gaat. Sta eens stil bij de veranderingen die al merkbaar en voelbaar zijn, hoe klein ook. Of neem eens de tijd om te reflecteren op wat jij al doet wat goed helpt om met uitdagingen van traumaklachten om te gaan. Juist doordat je even geen therapie of behandeling hebt, ontstaat er vaak ook meer helderheid om de grote lijnen van jouw proces te zien. Welke patronen die je niet langer helpen, wil je meer loslaten? En waar zou de focus in je therapie of behandeling op mogen liggen na de break?

Regelmatig gebeuren er ook veel dingen buiten therapie of behandeling om die een positieve invloed hebben op hoe het met iemand gaat. Soms vergeten we hoeveel die ervaringen wegen en hangen we ons herstel vooral of zelfs volledig op aan therapie. In de afgelopen jaren heb ik echter enorm veel mensen zien opknappen door factoren buiten therapie om, zoals het vinden van een nieuwe liefde, het toelaten van een huisdier of het beoefenen van een nieuwe of oude hobby. Therapievakantie geeft ruimte om te reflecteren op factoren buiten therapie om die voor jou veel positieve impact kunnen maken en geeft vaak ook letterlijk meer tijd om daarmee aan de slag te gaan.

2. Een toename in zelfvertrouwen 

Zeker als je al langere tijd in therapie of behandeling bent, kan er onbewust een patroon ontstaan waarbij je misschien wat snel geneigd bent om te leunen op het advies van je hulpverlener. Je spaart dan bijvoorbeeld alle lastige momenten of vraagstukken op tot de volgende sessie, om die te bespreken en daarover advies in te winnen.  In sommige fasen van traumatherapie en bij sommige vraagstukken is dat heel passend, maar het kan ook zo zijn dat dit patroon je ervan weerhoudt om zelf (actiever) op te zoek te gaan naar oplossingen en om wat meer op jezelf en je eigen oordeel te leren vertrouwen.

Tijdens een therapievakantie word je uitgenodigd tot dat laatste. Want wat doe je op een lastig moment als je hulpverlener niet bereikbaar is? Of hoe ga jij om met een bepaald dilemma als je dit niet diezelfde week nog kunt bespreken tijdens een sessie? Hoewel dit in eerste instantie spannend kan zijn, blijkt in de praktijk dat veel mensen tijdens een therapievakantie juist ontdekken dat ze eigenlijk al meer kunnen en aankunnen dan ze dachten*. Je kunt bijvoorbeeld ervaren  dat als je in paniek raakt of angstig bent en je therapeut of behandelaar niet bereikbaar is,  je zelf bepaalde ademhalingsoefeningen gaat doen die je helpen kalmeren.  Sommige mensen komen er tijdens een therapievakantie ook achter dat ze ‘opeens’  naar bepaalde plaatsen kunnen gaan of zich goed staande weten te houden in bepaalde gesprekken, ook al dachten ze vooraf dat dit veel te moeilijk zou zijn of dat het noodzakelijk was om dit voor te bespreken met hun hulpverlener.  Een therapievakantie kan hierdoor een enorme boost in zelfvertrouwen geven en je herstel en heling bevorderen. 

Een therapievakantiedagboek

Je kunt dit proces verder ondersteunen door een therapievakantiedagboek bij te houden. Hierin kun je dagelijks schrijven over positieve ervaringen. Schrijf bijvoorbeeld een antwoord op de volgende vragen: Waaraan kun je merken dat je je al iets beter voelt? Waar ben je trots op? Welke positieve veranderingen merk je op in je lichaam? Waar besteed jij je tijd aan in plaats van aan therapie? 

Het dagelijks schrijven voor wat langere tijd over positieve ervaringen geeft het brein houvast om positieve denkprocessen te blijven activeren. Ook het teruglezen in je therapievakantiedagboek kan je laten beseffen hoezeer je al op jezelf kunt rekenen. En onthoud dat dit ook om kleine momenten kan gaan. Zoals het opschrijven dat je genoten hebt van je zelfgemaakte lunch, de lekkere geur van versgemaaid gras die jou opviel, of dat je je kon laten raken door mooie muziek.

3. Meer  verbinding met jezelf en anderen

Tijdens een therapievakantie kun je op een positieve manier op jezelf worden teruggeworpen. Voor sommige mensen met traumaklachten, zeker als er ook hechtingsproblemen spelen, kan de therapeut of behandelaar de enige persoon zijn tegen wie je (al dan niet voor je gevoel) écht eerlijk kunt zijn. Dat kan een therapie-onderbreking stressvol maken, tegelijkertijd biedt dit ook kansen. Want wat doe je op het moment dat je geen contact met je hulpverlener hebt, maar wel veel behoefte hebt aan verbinding, steun of een luisterend oor?

Een therapievakantie kan je het helpende zetje geven om door angst en ongemak heen te bewegen en meer van je ervaringen te delen met de mensen om je heen of om steun te vragen. Voor sommige mensen betekent dit dat zij voor het eerst open en eerlijk met andere mensen dan hun therapeut gaan praten over hun gevoelens of over wat zij hebben meegemaakt. Wanneer je dit doet, kun je ontdekken dat de mensen om je heen vaak meer begrijpen over hoe jij je voelt dan je van tevoren had verwacht. Relaties kunnen zich hierdoor verdiepen en je kunt meer verbinding gaan ervaren. 

Soms kom je er ook achter dat je je huidige netwerk graag wilt uitbreiden. Bijvoorbeeld omdat je onvoldoende mensen om je heen hebt. Of omdat je huidige contacten (nog) niet veel ruimte bieden om je kwetsbaarheid te laten zien en horen. Door het  tijdelijk wegvallen van het contact met je therapeut of behandelaar ga je dit vaak scherper zien. Dat kan pijnlijk zijn, maar uiteindelijk zal je hart je dankbaar zijn voor het onderzoeken van jouw behoeften aan contact, en het stap voor stap aangaan van nieuwe verbindingen waarin je meer van jezelf kunt laten zien. In dit proces kun je ook weer meer verbinding met jezelf gaan ervaren.

‘Ik voelde me even geen patiënt meer’, zei iemand eens tegen me na een therapievakantie. Dat is geen benaming die ik gebruik voor de mensen met wie ik werk, maar haar reactie gaf wel heel duidelijk weer hoe mensen zich door langdurige hulpverlening patiënt kunnen gaan voelen. Therapie, behandeling en herstellen van traumaklachten in het algemeen, is een intens en vaak ook eenzaam proces, waarbij alle andere rollen en eigenschappen die je óók in het leven hebt, ondergesneeuwd kunnen raken. Een therapievakantie kan – hoewel het vaak hartje zomer is – die sneeuw doen smelten, zodat je weer meer in contact komt met wie je óók bent.      

Wanneer een therapievakantie wordt ingezet als een bewuste onderbreking van therapie of behandeling, kan de ruimte en de afstand die er tot je hulpverlener ontstaat ongelooflijk helend en versterkend werken. Zullen we samen blijven kijken en zoeken naar de optimale balans tussen afhankelijkheid en onafhankelijkheid, binnen therapie, behandeling en andere relaties?   

*Wat als een therapievakantie niet lukt (zoals je hoopte)?

Een therapievakantie kan voor veel mensen onverwacht een ervaring van groei zijn. Maar als dit bij jou niet het geval is, weet dan dat dit heel normaal is en dat je niets verkeerd doet. Ieder mens is anders, we hebben allemaal andere dingen meegemaakt in ons leven en kunnen ons ook op een ander punt bevinden in onze heling of herstel.

De bedoeling van een therapievakantie is niet dat je je onnodig groot gaat houden. Voel je je bijvoorbeeld angstig, erg onrustig of heb je gedachten aan de dood? Reik dan altijd uit naar hulp. Neem contact op met je hulpverlener als jullie dit zo hebben afgesproken of met iemand die je vertrouwt. De Luisterlijn, MIND Hulplijn en de PsychoseNet Chat zijn ook de hele zomer bereikbaar voor contact en een luisterend oor. En onthoud: volgend jaar kan je zomer weer heel anders zijn.