Lisa was tien jaar en kwam een maand vóór de zomervakantie bij mij in de klas op het speciaal onderwijs, cluster 4. Ik draaide een zogenaamde onderwijs-zorgklas, speciaal ingericht voor kinderen die vanuit een thuiszitterssituatie in kleine stapjes weer terug konden gaan richting onderwijs. Deze kinderen wilden dat zelf ook.
Met een verzameling diagnoses en een instabiele thuissituatie had Lisa het bepaald niet makkelijk. Meerdere scholen en een hele rits aan verschillende hulpverleners verder, leek haar vertrouwen in volwassenen tot een minpunt gedaald te zijn. Logisch wat mij betreft. Ze had ook nu alweer enkele maanden geen school gehad. Moeder ten einde raad, vader woonde enkele blokken verderop en had zélf veel zorg nodig.
Direct ná de zomervakantie liep ze mijn klas weer binnen. Verbaasd volgens haar moeder dat ze ‘gewoon weer terug mocht komen’, schoof ze haar stoel aan haar tafel en begon ik even met haar te kletsen over de afgelopen zomervakantie. Ze vertelde over één van haar favoriete bezigheden, namelijk zwemmen. Het liefst in zwemparadijzen met ingewikkelde waterglijbanen. En dat terwijl zij haar zwemdiploma nog steeds niet had.
De zwemles iedere woensdag was een worsteling, zeg maar gerust een ramp, had ik van moeder begrepen. Daar waar iets moet, in plaats van dat het mag, is voor kinderen die veel zelfbeschikking hebben moeten missen sowieso schier onmogelijk. Er wordt iets van haar verwacht, waar ze op beoordeeld wordt, door iemand anders. En dat weegt zwaar op haar nog jonge schouders. Een nieuwe afwijzing of teleurstelling ligt alweer op de loer. Dezelfde spanning had zich genesteld in haar schoolgang.
Na het kletsen ging de groep aan het werk. Zonder ‘moeten’ en zonder verwachting. Ik zat naast Lisa en besprak kort de spellingles, zei haar de zin voor te lezen en het woord op te schrijven. Na twee opdrachten was de spanning al aardig opgelopen en tekende ze met haar potlood een figuurtje onderaan de bladzijde. Schetsen eigenlijk. Heel secuur, een meisje met een vestje over haar shirt. Het ging echter niet helemaal zoals ze het had bedoeld en ze pakte haar gum. Maar het schetsen was iets te dik gegaan, waardoor gummen niet afdoende was. Ze begon te schreeuwen, te krassen met het potlood over de tekening, om vervolgens de hele bladzijde kapot te scheuren en alles op de grond te gooien. Ook een stapeltje wit papier op haar tafel begon ze te verscheuren. Andere kinderen keken op, maar zagen blijkbaar dat ik rustig bleef en gingen verder met hun eigen werk.
Ik zat nog steeds naast haar, pakte ook wat papier en ging meedoen met het scheuren, zonder iets te zeggen. Ze keek wat ik deed en stopte, waarop ik zei: “Ik kan me nog herinneren dat de sterkste man ter wereld vroeger een heel telefoonboek doormidden kon scheuren. Dat bleek echter geen kracht te zijn, maar vooral techniek.”
Opeens pakte ze een stapeltje gescheurd papier van haar tafel en keek hoe dik het was. “Ik heb twaalf papier dik gescheurd!” zei ze lachend, waarop wij de stukjes papier gingen vouwen om te kijken tot hoever we nog kunnen scheuren.
De aandacht lag allang niet meer op de spellingles, maar veel meer op haar copingstrategie. Het was opvallend hoe snel ze weer terugkwam in het hier en nu, contact maakte en haar boosheid naast zich neer kon leggen.
Vrij snel konden we gewoon door met de volgende les. De spanning was weg en woorden waren op dat moment niet nodig. Veel professionals zijn geneigd om direct te reflecteren op dit soort emoties. Wij zijn praters, wij willen alles met taal oplossen. In mijn optiek ligt de sleutel echter in rust, relatie en veiligheid. Kinderen kunnen vaak prima zwemmen wanneer er een veilige haven in de buurt is. Normaliseren in plaats van abnormaliseren. De spanning lag nog te sluimeren.
Na schooltijd was de taxi wat verlaat. We stonden buiten, niet meer in school en ze leek inmiddels ontspannen. Nu kon ik even terugkomen op haar boosheid. “Gebeurt dat thuis ook wel eens, dat je papier verscheurt?”
“Nee, bijna niet. Mijn tekenboek is ook wel heel kwetsbaar.”
Vanuit mijn ooghoek zag ik de taxi de hoek om scheuren.
Lisa heeft haar basisschooltijd bij mij in de klas afgemaakt en is vervolgens naar het VSO gegaan.
