Om beter te begrijpen hoe MDMA-ondersteunde psychotherapie in de praktijk kan verlopen, helpt een voorbeeld. De volgende casus is fictief en samengesteld uit verschillende typische ervaringen van patiënten, maar laat zien hoe zo’n proces eruit kan zien.
Mevrouw D. is 46 jaar, politieagent in een grote stad, getrouwd en moeder van twee kinderen. Jarenlang deed ze wat haar werk van haar vroeg: optreden bij geweldsincidenten, eerste hulp verlenen bij (verkeers)ongevallen, reanimaties uitvoeren en lijkvindingen afhandelen. Een keer raakte ze zelf ernstig gewond bij supportersgeweld. Ze viel tijdelijk uit, maar kwam weer terug. ‘Je gaat altijd door’, zei ze, ‘want opgeven, is geen optie.’
Vast in de alarmstand
Twee jaar geleden kwam ze echter steeds moeilijker tot rust en raakte ze uitgeput. Na een heftige dienst met onder andere een reanimatie, waarbij ze ter plaatse kwam en kinderen in paniek aanwezig waren, kwam ze thuis en kon mevrouw D. helemaal niet meer slapen. Ze stond aan en was enorm gespannen. In de dagen daarna leek alles tegelijk naar boven te komen: eerdere reanimaties, overleden mensen, paniek van omstanders, huilende kinderen en geweldsincidenten. Vele incidenten uit haar werk drongen zich ineens op.
Mevrouw D. kreeg traumabehandeling, waardoor sommige herinneringen minder geladen werden. Maar sommige PTSS-klachten bleven of werden erger. Ook in een gespecialiseerde instelling, met uitgebreide traumagerichte en lichaamsgerichte behandeling, kwam ze niet verder omdat haar systeem telkens opnieuw in de alarmstand schoot. Herstel na therapie werd steeds lastiger.
In de voorbereiding op MDMA-ondersteunde therapie werd duidelijk hoe moeilijk mevrouw D. het vond om stil te staan bij haar gevoel. Haar lichaam stond voortdurend aan: alert, gespannen, klaar om te reageren. Gevoelens benoemen lukte nauwelijks. Het idee om MDMA in te nemen vond ze beangstigend. Ze was gewend controle te houden, door niet te voelen. Dat leek haar overeind te houden.
Opgebouwde spanning loslaten
Tijdens de eerste MDMA-sessie gebeurde er eerst weinig. Mevrouw D. bleef alert en gespannen en zei al snel: ‘Ik denk dat ik het placebo heb gekregen.’ Met steun van de therapeuten en de verzachtende MDMA-effecten kon ze langzaam gevoelens en spanning toelaten, die ze normaal meteen wegdrukte. Haar lichaam begon te trillen, wat beangstigend was, maar ze kon er nu bij blijven met hulp van de therapeuten.
Deze eerste sessie draaide vooral om jarenlang opgebouwde spanning in haar lichaam, niet om één specifieke herinnering. Gaandeweg ontstond diepe ontspanning en leerde ze dat spanning toelaten vaak opluchting brengt. Ze beschreef het alsof ze ‘dreef op een luchtbed in een oceaan van rust’. Dat zij dit nog kon ervaren, gaf haar weer zelfvertrouwen.
In de integratie die erop volgde, werd dit een belangrijk aanknopingspunt: niet meteen begrijpen of oplossen, maar leren herkennen wanneer spanning opkomt, erbij blijven en merken dat er daarna vaak opluchting volgt.
Een diepere laag
In de tweede sessie kwam een diepere laag naar boven. Mevrouw D. groeide op in een warm gezin, maar verloor haar moeder op jonge leeftijd. Daardoor nam ze veel zorgtaken op zich en leerde ze vooral doorgaan en gevoelens wegstoppen.
Onder invloed van MDMA kwam ze weer in contact met het verdriet van haar jongere zelf. Ze zag hoe het verlies van haar moeder verbonden was met de situaties die ze later als politieagent meemaakte. Vanuit meer zachtheid en rust kon ze de politietrauma’s verder verwerken.
De integratie ging niet alleen over de politie-ervaringen, maar ook over haar strenge kant en het niet voelen. Mevrouw D. begon te schrijven, sprak meer met haar partner over haar gevoelens en oefende met een andere houding: minder hard zijn voor haarzelf en haar omgeving en meer ruimte maken voor haar eigen behoeften.
Het begin van verandering
Een MDMA-ondersteund traject is geen rechte lijn en ook geen garantie op herstel. Maar soms wordt zichtbaar dat PTSS niet alleen gaat over wat iemand heeft meegemaakt, maar ook over hoe iemand heeft geleerd te overleven. Juist daar kan verandering beginnen.
Tijmen Bostoen
Psychiater en onderzoeker bij ARQ Centrum ’45 en het Leids Universitair Medisch Centrum.
Meer over Tijmen
Tijmen is gespecialiseerd in traumagerelateerde stoornissen en in de ontwikkeling van psychedelica-ondersteunde psychotherapie. Hij is opgeleid in MDMA- en ketamine-ondersteunde therapie en is betrokken bij meerdere (internationale) onderzoeken. Daarnaast ontwikkelt hij trainingen voor therapeuten, met een focus op ervaringsgericht werken, bewustzijnsverandering en psychedelica.
