Wie van een verslaving af wil, krijgt vaak hetzelfde advies: wees sterk, houd vol en geef niet toe. We spreken over herstel in militaire termen. Elke dag opnieuw de strijd aangaan is moedig. Maar tegen wie vecht je eigenlijk?
Mijn advies is meestal anders. Wie meer vrijheid verlangt, nodig ik uit het gevecht te staken en nieuwsgierig te worden naar wat er gebeurt. Ik weet hoe dat klinkt: alsof je je dan maar moet overgeven. Maar zo bedoel ik het niet.
Veel mensen zitten niet alleen gevangen in hun verlangen naar alcohol of een ander middel, maar ook in hun strijd daartegen. Dat gevecht geeft houvast. Het geeft het gevoel dat je de regie nog hebt, niet machteloos bent en iets doet. Je omgeving moedigt die houding bovendien aan: je kúnt dit, je bent sterk, we geloven in je!
Maar niemand voelt zich de hele dag een held. Er zijn ook dagen waarop je wél wilt drinken of gebruiken. Dan lijkt het alsof er twee kanten in je opstaan: een deel verlangt ernaar, terwijl een ander deel daar met verwijten bovenop springt. Hoe kun je dit nou weer willen? Heb je dan nog steeds niets geleerd? Wat ben je toch zwak! Die stem is nauwelijks te verdragen. Natuurlijk wil je haar tot zwijgen brengen, en vroeg of laat wint de vermoeidheid het van je wilskracht.
Een verslaving leeft niet alleen van het verlangen naar een middel, maar ook van de oorlog tussen die twee delen. Die oorlog kost ontzettend veel energie. Hoe meer spanning er ontstaat, hoe aantrekkelijker de uitweg wordt die je juist probeert te vermijden. Zo houden beide delen elkaar gevangen.
We zien het strijdende deel als de held van het verhaal. Het wil controle houden, regels opstellen, beloften doen en na iedere misstap zweren dat het nu echt anders zal gaan. Waarschijnlijk heeft die innerlijke strijder je veel gebracht. Voor velen is hij jarenlang de manier geweest om overeind te blijven.
Alleen bevrijdt deze held je uiteindelijk niet. Achter al dat vechten schuilt vaak een doodsbange bewaker die denkt dat alles misgaat zodra hij zijn greep ook maar een beetje verslapt. Hij schreeuwt zo hard omdat hij nog geen andere manier kent om jou veilig te houden. Na al die jaren is hij vooral uitgeput.
Vaak hoor ik dan: ‘Maar als ik dat verslaafde deel van mij accepteer, gebeurt er toch niets meer? Dan wordt het alleen maar erger.’ Ik begrijp die angst heel goed. Toch spreekt hier ook de innerlijke strijder die de controle probeert te houden.
Voor mij betekent accepteren iets anders. Je laat het gevecht los, niet je verlangen om vrij te zijn. Het deel dat wil gebruiken hoeft niet als eerste te veranderen. Je kunt ook beginnen met nieuwsgierig worden naar de innerlijke strijder die al die jaren zo hard voor je heeft gewerkt. Wanneer de oorlog stiller wordt, ontstaat er ruimte om ook het gebruikende deel te leren kennen. Want ook dat is geen vijand. Het probeert je op zijn eigen manier te beschermen.
Manja Kamman
Psychosociaal therapeut en integratief hypnotherapeut met ervaringskennis
Meer over Manja
Manja is psychosociaal therapeut en integratief hypnotherapeut met ervaringskennis. Ze werkt met mensen met verslavingen, eetproblemen en psychotrauma, vanuit haar praktijk in Amsterdam, zowel individueel als in groepen. Daarnaast verzorgt ze trainingen voor professionals en schreef ze het boek Ik weet dat je er bent – een integratieve begeleiding bij verslaving en herstel. Ze geeft ook lezingen over verslaving en herstel.
In Manja’s werk gaat het niet over vechten tegen je klachten, maar over anders leren omgaan met wat er van binnen speelt. Samen met cliënten kijkt ze naar de verschillende delen in hun leven, ook de delen die zich uiten in verslaving of destructief gedrag. Ze werkt met IFS en andere vormen van delenwerk, waarbij ruimte ontstaat voor begrip en compassie. Vaak komt dan een andere vraag naar voren: wie ben je, onder alles wat je bent gaan doen om het vol te houden? Een zoektocht die een ingang is naar herstel en een dieper ervaren van jezelf.
